Dalam peperangan ego antara suami dan isteri, seringkali yang menjadi mangsa bukanlah harta atau nama, tetapi jiwa suci seorang anak yang tidak berdosa. Si kecil itu ibarat kancil yang terhimpit di celah pertembungan dua kekuatan besar. Mereka tidak mahu memilih pihak, mereka hanya mahukan kasih sayang.
Sebagai ibu bapa, adakah kita sedang memperjuangkan hak anak, atau sebenarnya sedang memuaskan dendam sendiri?
Artikel ini bukan sekadar panduan undang-undang, tetapi satu ‘gencatan senjata’ untuk kita melihat kembali apa yang terbaik buat si kancil kita.
FASA 1: MEMAHAMI ASAS HADHANAH
1. Soalan: Apakah maksud hadhanah?
Jawapan: Hadhanah bermaksud penjagaan individu yang tidak dapat berdikari serta mendidik atau mengasuhnya.
Rujukan: Minhaj Al-Tolibin wa Umdat al Muftin fi fiqh Mazhab al-Imam Al Syafie, Jilid 4.
2. Soalan: Bilakah hadhanah boleh dituntut?
Jawapan: Ia boleh dituntut sama ada sebelum bercerai atau selepas bercerai.
Rujukan: Kes ID lwn SH.
3. Soalan: Siapakah yang paling berhak untuk mendapatkan hak jagaan anak?
Jawapan: Bagi kanak-kanak yang belum mumayyiz (belum matang), ibu adalah individu yang paling berhak.
Rujukan: Seksyen 81 (1) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
FASA 2: Anak Tidak Sah Taraf & Anak Angkat
4. Soalan: Anak tidak sah taraf, siapa yang patut menjaganya?
Jawapan: Anak tidak sah taraf hanya boleh dijaga oleh ibu dan ahli keluarga sebelah ibu sahaja.
Rujukan: Seksyen 85 Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
5. Soalan: Anak angkat, siapa yang patut menjaganya ?
Jawapan: Bagi kes melibatkan anak angkat, prosedurnya adalah berbeza dengan mengambil kira status anak tersebut.
i) Sekiranya anak angkat tersebut adalah anak tidak sah taraf, dan diserahkan kepada keluarga angkat tanpa pendaftaran rasmi
Jawapan: Ibu kandung kepada anak tersebut adalah berhak sebagai penjaga mutlak kepada anak itu.
Rujukan: Seksyen 85 Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan). https://www.kpwkm.gov.my/uploads/content-downloads/file_20250105093304.pdf
ii) Sekiranya anak angkat tersebut adalah anak sah taraf, dan diserahkan kepada keluarga angkat tanpa pendaftaran rasmi
Jawapan: Ibu kandung atau keluarga asal masih boleh membuat tuntutan hak jagaan terhadap anak tersebut
Rujukan: Seksyen 81 Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
iii) Sekiranya anak angkat tersebut (sah taraf atau tidak sah taraf) telah diserahkan kepada keluarga angkat serta telah membuat pendaftaran pengangkatan,
Jawapan: Ibu bapa angkat mempunyai hak penjagaan yang sah, manakala ibu bapa kandung dilarang mengambil semula anak tersebut, kecuali pendaftaran itu dibatalkan melalui perintah Mahkamah.
Rujukan: Seksyen 6 dan Seksyen 13 (2) Akta Pendaftaran Pengangkatan 1952. dan kes SH lwn EM
FASA 3: SYARAT KELAYAKAN & RISIKO HILANG HAK (IBU & BAPA)
6. Soalan: Apa syarat atau kelayakan yang diperlukan oleh ibu untuk menjaga anak?
Jawapan: Hak ibu tidak mutlak. Ibu mestilah beragama Islam, sempurna akal, mencapai umur yang layak memberi kasih sayang, berakhlak baik, dan tinggal di tempat yang selamat dari ancaman jasmani atau moral.
Rujukan: Seksyen 82 Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
7. Soalan: Adakah ibu boleh hilang hak sebagai penjaga anak?
Jawapan: Ya, jika berkahwin semula dengan lelaki asing (ajnabi), berkelakuan buruk secara terbuka, menukar tempat tinggal untuk menghalang bapa memantau anak, murtad, atau cuai/menganiaya anak.
Rujukan: Seksyen 83 Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
8. Soalan: Boleh terangkan maksud berkahwin semula dengan suami baru dan kesannya pada kebajikan anak?
Jawapan:Jika perkahwinan tersebut menyebabkan kebajikan anak terjejas, hak ibu boleh hilang. Rujukan: Kes N lwn FYA.
9. Soalan: Apa maksud berkelakuan buruk secara keterlaluan dan terbuka?
Jawapan: Penjaga mestilah amanah dan tidak fasiq. Seseorang yang fasiq tidak layak menjadi penjaga.
10. Bagaimana jika kelakuan buruk itu tidak menjejaskan kebajikan anak?
Jawapan: Hak hanya hilang jika kelakuan tersebut mendatangkan kesan negatif atau memudaratkan anak. Jika anak amat memerlukan ibu, hak boleh dikekalkan.
Rujukan: Kes SAA lwn AFAR.
11. Apa maksud ibu menukar pemastautinan (tempat tinggal)?
Jawapan: Pindah dengan tujuan menghalang bapa daripada mengawasi anak, kecuali jika ibu pulang ke tempat lahirnya sendiri.
Rujukan: Seksyen 83 (c) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan). https://www.kpwkm.gov.my/uploads/content-downloads/file_20250105093304.pdf
12. Soalan: Apa maksud ibu cuai atau menganiaya anak?
Jawapan: Apabila ibu gagal menjaga atau melakukan penderaan, hak penjagaan akan ditarik balik.
Rujukan: Seksyen 83 (e) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
& Kes FHAM lwn SAS.
13. Soalan: Adakah bapa juga boleh hilang kelayakan sebagai penjaga?
Jawapan: Ya, bapa juga boleh hilang hak jika berkelakuan buruk, murtad, cuai/aniaya, tidak sempurna akal, atau menghidap penyakit berjangkit yang membahayakan anak.
Rujukan: https://jksn.perlis.gov.my/images/arahanamalan/2007/ARAHAN%20AMALAN%20NO.%2015%20Tahun%202007.pdf
FASA 4: HIERARKI PENJAGA & JALAN ALTERNATIF
14. Soalan: Sekiranya ibu hilang kelayakan, siapa yang akan menjadi penjaga seterusnya?
Jawapan: Urutan bermula dari nenek sebelah ibu, bapa, nenek sebelah bapa, kakak/adik perempuan seibu sebapa, dan seterusnya mengikut hukum syarak.
Rujukan: Seksyen 81 (2) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
15. Soalan: Adakah susunan hierarki ini bersifat mutlak?
Jawapan: Tidak. Kebajikan anak sentiasa menjadi keutamaan tertinggi melebihi urutan teknikal tersebut.
16. Soalan: Sekiranya kedua-dua ibu dan bapa tidak layak, siapakah yang perlu menjaga?
Jawapan: Mahkamah boleh menyerahkan anak kepada mana-mana individu atau persatuan yang layak demi kepentingan anak.
Rujukan: Seksyen 86 (1) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
FASA 5: TITIK PERUBAHAN – APABILA ANAK MENJADI MUMAYYIZ
17. Soalan: Apakah yang dimaksudkan dengan mumayyiz?
Jawapan: Anak yang sudah mampu membezakan antara baik dan buruk. Biasanya 7 tahun bagi lelaki dan 9 tahun bagi perempuan.
Rujukan: Seksyen 86 (1) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
18. Soalan: Anak yang sudah mumayyiz, siapa yang perlu menjaganya?
Jawapan: Hak penjagaan akan turun kepada bapa, namun ia tertakluk kepada kelayakan bapa dan pilihan anak itu sendiri.
Rujukan: Seksyen 86 (1) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
19. Soalan: Adakah mahkamah akan mengikut pilihan anak secara 100%?
Jawapan: Tidak. Mahkamah akan mengimbangi pilihan anak tersebut dengan faktor kebajikan keseluruhannya.
Rujukan: Seksyen 86 (2) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan).
20. Soalan: Bagaimanakah cara Mahkamah menilai pilihan anak?
Jawapan: Anak akan dipanggil untuk ditemubual oleh Mahkamah bagi melihat status fizikal, emosi, dan kehidupan seharian mereka.
FASA 6 LANGKAH PROSEDUR DI MAHKAMAH
21. Soalan: Apakah dokumen yang diperlukan untuk memfailkan tuntutan?
Jawapan: Kad Pengenalan Pemohon, Sijil Kahwin/Cerai, dan Sijil Kelahiran Anak.
22. Soalan: Di manakah tuntutan Hadhanah boleh difailkan?
Jawapan: Di Mahkamah Tinggi Syariah berdekatan tempat Pemohon tinggal.
